Mô hình kinh tế tuần hoàn từ phụ phẩm nông – lâm nghiệp: sản xuất củi ép, than sạch và biochar năm 2026

   Trấu, mùn cưa, dăm gỗ, gáo dừa, vỏ cà phê và gỗ vụn thường được xem là phần còn lại sau chế biến. Tuy nhiên, khi được phân loại, làm nhỏ, kiểm soát độ ẩm và chuyển hóa đúng công nghệ, những vật liệu này có thể trở thành củi ép sinh khối, than sạch hoặc biochar dùng trong nông nghiệp và môi trường.
   Theo số liệu ngành nông nghiệp được Báo Điện tử Chính phủ dẫn ngày 19/6/2026, Việt Nam phát sinh khoảng 156–159 triệu tấn phụ phẩm nông nghiệp mỗi năm, trong khi tỷ lệ tận dụng giữa các nhóm phụ phẩm mới ở khoảng 10–35%. Đây là nguồn tài nguyên đáng chú ý, nhưng “có phụ phẩm” chưa đồng nghĩa với “có nguyên liệu sản xuất”: vật liệu còn phải được thu gom kinh tế, đủ sạch, ổn định về độ ẩm và phù hợp với sản phẩm đầu ra. (Báo Điện tử Chính phủ, 19/6/2026)

Vì sao mô hình tuần hoàn sinh khối đáng quan tâm năm 2026?

   Ngày 23/1/2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 222/QĐ-TTg về Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn đến năm 2035. Đây là nền tảng chính sách cho các mô hình giảm khai thác nguyên liệu sơ cấp, kéo dài vòng đời tài nguyên và biến phụ phẩm thành đầu vào của quá trình sản xuất mới. (Quyết định 222/QĐ-TTg)
   Với doanh nghiệp sinh khối, dự án bền vững phải đồng thời kiểm soát nguyên liệu, độ ẩm, công suất, chất lượng sản phẩm, khí thải, an toàn cháy và dữ liệu từng lô.
   Ngày 3/2/2026, Ủy ban châu Âu ban hành phương pháp chứng nhận loại bỏ carbon vĩnh viễn, trong đó có Biochar Carbon Removal. Phương pháp nhấn mạnh định lượng carbon ròng, tính bổ sung, độ bền lưu trữ, tính bền vững và thẩm tra. Đây là tín hiệu đáng quan tâm, nhưng không có nghĩa mọi cơ sở biochar tại Việt Nam tự động được cấp tín chỉ. (European Commission, 3/2/2026)

Những nhóm nguyên liệu có thể tận dụng

- Trấu: có thể ép thanh hoặc làm phôi than hóa; cần kiểm tra độ ẩm, cát, đất và kim loại.
- Mùn cưa, dăm gỗ, gỗ vụn sạch: phù hợp cả ba nhánh; gỗ cục cần làm nhỏ trước khi sấy và ép.
- Gáo dừa: có thể than hóa rồi phân loại hoặc ép lại. Sản xuất than hoạt tính cần thêm công đoạn hoạt hóa.
- Vỏ cà phê, bã mía và phụ phẩm khác: cần thử nghiệm vì độ ẩm, tro và tính xơ ảnh hưởng đến sấy, ép và thu hồi.
Không nên dùng gỗ đã sơn, gỗ tẩm hóa chất, ván công nghiệp có keo hoặc nguyên liệu không rõ nguồn gốc để làm than nướng hay biochar dùng cho đất khi chưa đánh giá thành phần và quy định áp dụng.

Sơ đồ tổng thể của mô hình

Tiếp nhận → phân loại, tách tạp chất → băm/nghiền khi cần → đo độ ẩm → sấy, ổn định nguyên liệu → lựa chọn một trong ba nhánh:
   1. Ép thanh → làm nguội → đóng gói → củi ép sinh khối.
   2. Than hóa → làm nguội kín → kiểm nghiệm/xử lý sau than hóa → biochar.
   3. Sản xuất than sạch: ép phôi rồi than hóa; hoặc than hóa trước, sau đó nghiền – trộn – ép định hình – sấy.
Khu tiền xử lý có thể dùng chung, nhưng tiêu chuẩn thành phẩm khác nhau: củi ép được đánh giá như nhiên liệu; than BBQ chú trọng tro, chất bốc và hành vi cháy; biochar cần kiểm soát nguyên liệu, carbon ổn định và chất ô nhiễm.

Nhánh 1: sản xuất củi ép từ trấu và mùn cưa

   Nhánh củi ép phù hợp khi cơ sở có nguồn trấu hoặc mùn cưa ổn định và đã xác định được khách hàng sử dụng nhiệt như lò sấy, lò hơi hoặc hệ thống gia nhiệt tương thích với nhiên liệu sinh khối.
   Quy trình tham khảo: làm sạch → nghiền nếu cần → sấy → ép thanh → làm nguội → phân loại → đóng gói.
   Độ ẩm ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tạo thanh: quá ẩm làm sản phẩm mềm hoặc khó định hình; quá khô có thể tăng bột vụn. Mức vận hành phải được thử với đúng nguyên liệu và máy.
   Có thể tham khảo máy ép củi trấu để tạo thanh, máy băm nghiền gỗ cho gỗ vụn và máy sấy thùng quay khi nguyên liệu ẩm. Việc chọn máy sấy phải theo lượng nước cần tách và nguồn nhiệt.
   Nên gửi mẫu cho khách hàng đốt thử trước khi chốt dây chuyền.

Nhánh 2: sản xuất biochar cho nông nghiệp và môi trường

   Biochar là vật liệu giàu carbon được tạo ra khi sinh khối được chuyển hóa nhiệt trong điều kiện hạn chế oxy. Biochar khác than đốt ở mục đích sử dụng: biochar hướng đến lưu giữ carbon và ứng dụng trong đất, giá thể, compost hoặc vật liệu; than nhiên liệu hướng đến quá trình cháy và cung cấp nhiệt.
   FAO nhận định biochar có tiềm năng giảm thất thoát dinh dưỡng, hỗ trợ sức khỏe đất và giảm phát thải khí nhà kính, nhưng hiệu quả thay đổi theo nguyên liệu, điều kiện nhiệt phân, loại đất, khí hậu và cách sử dụng. Vì vậy, không nên quảng cáo biochar như sản phẩm có tác dụng giống nhau trên mọi loại đất. (FAO, 15/11/2023)
   Quy trình tham khảo: chọn sinh khối sạch → chuẩn hóa kích thước và độ ẩm → than hóa có kiểm soát → làm nguội không để tái cháy → nghiền/sàng khi cần → kiểm nghiệm → phối trộn hoặc đóng gói.
   Doanh nghiệp có thể tham khảo lò đốt than sinh học. Việc chọn lò phải căn cứ nguyên liệu, chế độ theo mẻ hay liên tục, kiểm soát nhiệt – oxy, xử lý khí và yêu cầu dữ liệu.
   Nếu hướng đến biochar chất lượng cao hoặc carbon, cơ sở nên lưu nguồn sinh khối, khối lượng – độ ẩm từng lô, điều kiện nhiệt phân, sản lượng khô, năng lượng, kiểm nghiệm và mục đích sử dụng cuối.

Nhánh 3: sản xuất than sạch, than BBQ hoặc than định hình

   Nhánh này phù hợp khi đã có khách hàng như nhà phân phối than, nhà hàng hoặc đơn vị đóng gói với yêu cầu sản phẩm rõ ràng. Cụm từ “than không khói” cần sử dụng thận trọng; chỉ nên mô tả theo kết quả thử nghiệm, không cam kết hoàn toàn không có khói trong mọi điều kiện.
   Tuyến A – ép trước, than hóa sau: mùn cưa/trấu → sấy → ép thanh → than hóa → làm nguội kín → phân loại. Chất lượng phôi ảnh hưởng đến tỷ lệ gãy.
   Tuyến B – than hóa trước, ép sau: sinh khối → than hóa → làm nguội → nghiền → trộn kết dính → ép → sấy. Tuyến này tận dụng than vụn. Có thể tham khảo máy nghiền trộn than và máy ép than quả trám. Công thức kết dính và sấy phải được thử theo từng loại than.

Thiết bị và kiểm soát môi trường

   Không có một sơ đồ xử lý khí dùng chung: nghiền phát sinh bụi; sấy có bụi và khí từ nguồn nhiệt; than hóa có khí cháy, hợp chất hữu cơ và mùi. Cấu hình phải dựa trên lưu lượng, nhiệt độ và thành phần khí.
   Thông tư 45/2024/TT-BTNMT ban hành QCVN 19:2024/BTNMT về khí thải công nghiệp và có hiệu lực từ 1/7/2025. Khi lập dự án, cần xác định đúng nguồn thải, đối tượng, cột áp dụng và lộ trình chuyển tiếp, không mặc định một giới hạn chung cho toàn bộ dây chuyền. (Thông tư 45/2024/TT-BTNMT)

Cách lựa chọn dây chuyền và công suất

- Có trấu/mùn cưa khá khô và khách hàng lò hơi, lò sấy: khảo sát nhánh củi ép.
- Có sinh khối sạch, đối tác phân hữu cơ hoặc vùng trồng thử nghiệm: khảo sát biochar.
- Có khách hàng than nướng và chỉ tiêu sản phẩm rõ ràng: khảo sát than sạch/than BBQ.
- Muốn làm nhiều sản phẩm: thiết kế khu tiền xử lý dùng chung nhưng triển khai từng nhánh theo đầu ra, không nhất thiết mua toàn bộ cùng lúc.
Công suất sấy cần tính từ cân bằng ẩm:
   Khối lượng chất khô = Khối lượng nguyên liệu ướt × (1 – độ ẩm đầu vào).
   Khối lượng sau sấy = Khối lượng chất khô ÷ (1 – độ ẩm mục tiêu).
Nước cần tách bằng khối lượng nguyên liệu ướt trừ khối lượng sau sấy. Công suất thực tế còn phụ thuộc số giờ làm việc, tạp chất, thời gian dừng và kết quả chạy thử. Máy băm, máy sấy, máy ép và lò than hóa phải được cân bằng trên cùng cơ sở; nếu không, máy nhỏ nhất sẽ trở thành điểm nghẽn.

Chi phí, hiệu quả và rủi ro

   Khi chưa có dữ liệu nguyên liệu, độ ẩm, năng lượng và giá bán, không nên công bố lợi nhuận hoặc hoàn vốn. Phương án phải tính đủ thiết bị, nhà xưởng, môi trường, phòng cháy; nguyên liệu, vận chuyển, điện – nhiệt, nhân công, kết dính, bao bì, hao mòn, kiểm nghiệm và hao hụt.
   Các rủi ro chính gồm nguyên liệu biến động; lẫn hóa chất; chưa có khách hàng đầu ra; sấy mất cân bằng; than nóng tái cháy; thiếu xử lý khí; nhầm biochar với than nhiên liệu; và đưa doanh thu tín chỉ carbon vào phương án quá sớm. Giá trị từ carbon hoặc sản phẩm phụ chỉ nên tính khi đã có công nghệ, hồ sơ chất lượng và phương án tiêu thụ rõ ràng.

Biochar và tín chỉ carbon: cơ hội có điều kiện

   Việt Nam đã phê duyệt Đề án thành lập và phát triển thị trường các-bon tại Quyết định 232/QĐ-TTg ngày 24/1/2025. Tuy nhiên, quyết định này không mặc nhiên xác nhận biochar của một dự án cụ thể đủ điều kiện phát hành tín chỉ. (Quyết định 232/QĐ-TTg)
   Phương pháp Biochar Carbon Removal của EU năm 2026 chủ yếu áp dụng cho hoạt động đủ điều kiện trong khuôn khổ EU. Với doanh nghiệp Việt Nam, đây là chuẩn tham khảo về xu hướng dữ liệu và chất lượng, không phải cam kết tiếp cận trực tiếp thị trường EU.
   Một dự án carbon cần xác định chương trình chứng nhận; chứng minh nguồn sinh khối; xây dựng đường cơ sở và tính bổ sung; tính phát thải; đo khối lượng biochar khô; kiểm nghiệm từng lô; chứng minh mục đích sử dụng cuối; thẩm tra và tránh tính trùng tín chỉ.
   Phương pháp EU yêu cầu theo dõi mẻ sản xuất và kiểm nghiệm carbon hữu cơ, tỷ lệ H/C hữu cơ. Vì vậy, nên thiết lập dữ liệu ngay khi thiết kế xưởng. (European Commission, 3/2/2026)

Checklist trước khi yêu cầu báo giá

   Khách hàng nên chuẩn bị loại và nguồn nguyên liệu; hình ảnh/mẫu; sản lượng theo ngày và mùa; độ ẩm; kích thước và tạp chất; sản phẩm mục tiêu; chỉ tiêu bên mua; giờ vận hành; nguồn điện và nhiệt; mặt bằng; kho và khu làm nguội; mức tự động hóa; hồ sơ môi trường; ngân sách và kế hoạch đầu tư theo giai đoạn.

Kết luận

   Mô hình tuần hoàn sinh khối không phải một dây chuyền dùng chung cho mọi nguyên liệu. Cách phù hợp là chuẩn hóa khu tiền xử lý, sau đó chọn nhánh củi ép, biochar hoặc than sạch theo khách hàng đầu ra. Khi loại nguyên liệu, chỉ tiêu sản phẩm và thị trường đã rõ, việc tính công suất, chọn máy sấy, máy ép, lò than hóa và hệ thống xử lý khí mới có cơ sở.
   Quý khách có nguồn trấu, mùn cưa, dăm gỗ, gáo dừa, vỏ cà phê hoặc gỗ vụn có thể liên hệ Công ty TNHH Minh Trung để được tư vấn lựa chọn nhánh sản phẩm và cấu hình thiết bị theo thực tế.

Hotline/Zalo: 0327 114 521 (Mr. Minh)
Email: thuongmaiminhtrung.co.ltd@gmail.com
Khu vực tư vấn và lắp đặt: toàn quốc.